Jan Drijver
Jan was nog net geen 16 jaar oud toen de Tweede Wereldoorlog begon. Jan vertelde later aan zijn kinderen dat hij in de zomer van 1942 – hij was toen 18 – een oproep kreeg om zich te melden voor de Arbeitseinsatz. We weten niet of dit een echte oproep was, of dat hij in de terwerkstelling in Duitsland een kans zag om zich te ontwikkelen en te onttrekken aan het milieu waar hij uit voort kwam.
Jeugd en gezin
Jan Drijver werd op 30 juni 1924 geboren op de Smilde als zoon van Aaldert Drijver en Grietje Brands. Hij was het vierde kind en de derde zoon in het gezin. In het midden van de jaren ’30 verhuisde het gezin naar Assen.
Ze vonden hun plek aan de Molenstraat 56 en hebben daar de rest van hun leven gewoond.
De vader van Jan was loonarbeider. Jan volgde, nadat hij jong van school was gegaan, zijn vader. Toen hij later een keer met zijn kinderen in het Veenmuseum in Bargercompascuum was, vertelde hij dat hij als jonge jongen in het veen had gewerkt en ook in plaggenhutten had geslapen. Jan wilde absoluut geen doorsnee arbeider zijn. Hij verzette zich al in zijn pubertijd tegen de de ‘simpele’ arbeidersmentaliteit van zijn ouders.
Het gezin Drijver. Jan staat rechts bovenaan in beeld.
Naar Duitsland
Op een avond in augustus ’42 werd Jan thuis in Assen opgehaald door twee Duitse politiebeambten. Hij kreeg de gelegenheid om een aantal persoonlijke bezittingen mee te nemen. Jan werd direct op een bewaakte trein naar Dessau gezet. Dit was nog vóórdat de jaarklassen waren opgeroepen voor de arbeidsinzet. Het vermoeden is, dat Jan zich in eerste instantie vrijwillig meldde toen in 1942 alle mannen verplicht werden om in Duitsland te gaan werken. Zijn ouders verzetten zich hiertegen. Waarschijnlijk heeft Jan daarom aan de uiteindelijke oproep voor vertrek geen gehoor heeft gegeven. En werd hij alsnog thuis opgehaald.
In de familie Drijver leefde en leeft nog een andere visie op het gebeurde. Zij menen zich te herinneren dat Jan vrijwillig naar Duitsland is vertrokken en uit eigen beweging een arbeidscontract heeft getekend. Jan was ‘ambitieus’ en daarmee verraadde hij het vaderland. Dit heeft Jans leven na de oorlog sterk getekend. Hij vertrok uit Drenthe en vestigde zich met zijn gezin in Rotterdam.
Wies en Jan op het balkon van hun appartement in Rotterdam.
Twee grote liefdes
Na de oorlog trouwde Jan met Wietske van der Veen uit Assen. Hij had haar in 1946 leren kennen. Pas veel later vertelde hij aan zijn kinderen, dat hij in de oorlog zijn eerste grote liefde had leren kennen. Een Russische vrouw. Hij heeft dat Wies nooit durven vertellen.
Dochter Margriet beschreef het verhaal van haar vaders tijd in Duitsland, zijn vertrek naar Rotterdam en zijn verwerking van de gebeurtenissen. Klik op de titel De geschiedenis van Jan Drijver (pdf) om het hele verhaal te lezen.