Heiko Hagenus
Heiko Hagenus werd in 1943 opgeroepen voor de Arbeitseinsatz. Hij werd tewerkgesteld in de vliegtuigfabriek van Heinkel in Warnemünde bij Rostock aan de Oostzee, bijna vijfhonderd kilometer ten noordoosten van Assen.Op 24 april 1945 begon Heiko Hagenus in Schwaneberg in een schrift zijn belevenissen op te schrijven. De Russen waren in de buurt en de Duitsers waren in paniek gevlucht.
Jeugd en gezin
Heiko was het derde kind van Simen Jan Hagenus en Jantje Timmer. Hij woonde met zijn ouders en twee oudere zussen in de Oudestraat in Assen. Zijn moeder had daar een snoepwinkeltje. Zijn vader was kleermaker van beroep. Ook ging die diverse kroegen langs in Assen waar hij dan de lakens op biljarttafels spande. Later woonde het gezin in de Julianastraat en de Rolderstraat.
Heiko was een fervent voetballer. Hij speelde bij de Asser Boys in het eerste elftal. Hij was nog maar 18 toen hij werd opgeroepen voor de Arbeisteinsatz. Over de reis naar Duitsland en zijn ervaringen als tewerkgestelde is weinig bekend – we weten dat hij in Rostock werkte bij de Heinckel vliegtuigfabriek. Maar vanaf het moment dat de Russen kwamen en Heiko zijn reis terug naar huis begon, hield hij een dagboek bij.
Uniek document
In april 1945 sloegen Heiko en zijn kameraden op de vlucht voor de Russen. Met Bas van Aalst uit Zwijndrecht, Heiko Blaauw uit Norgervaart, Jannes Boer uit Smilde en vier Utrechters – Jan Butselaar, Cor Butselaar, Joop Oosterhof en Wim Vos – trok Heiko dagenlang door Duitsland. Pas op 3 juni 1945 kwam hij thuis. Zijn reis duurde 41 dagen en werd door hem zorgvuldig beschreven. Hierdoor ontstond een uniek document, dat een verbijsterend beeld geeft van een land in de nadagen van een verwoestende oorlog. Duizenden mensen op zoek naar eten en een plek om te slapen, ver van eigen huis en haard. Oprukkende legers en terugtrekkende legers. Puinhoop en chaos.
Alles wat Heiko beleefde, werd na het opschrijven zo diep mogelijk weggestopt. Zoon René Hagenus: ‘Mijn vader sprak nooit over zijn tijd in Duitsland. Alleen in 1994, na een openhartoperatie, kwam er van alles bij hem boven. Hij had veel pijn en kon niet goed slapen. Toen kwamen de beelden uit de Tweede Wereldoorlog weer tevoorschijn.’ René, de oudste zoon van Heiko, was al sinds zijn vijftiende bezig de familiestamboom uit te zoeken, maar wist nog niets van zijn vaders belevenissen tijdens de oorlog.
In het boek Het horloge van de parachutist. Asser oorlogsherinneringen (Assen 2009) is het dagboek van Heiko integraal overgenomen. Bovenstaande introductie komt grotendeels uit deze publicatie. Het volledige artikel is te downloaden als pdf. Klik daarvoor op de titel ‘Terug naar Assen’.
Dit artikel is geplaatst met toestemming van René Hagenus en de Asser Historische Vereniging.
